۲-مبنای ایمانی و تقوایی حجاب و عفاف

قال الله “یا بنی آدم قد انزلنا علیکم لباسا یواری سواتکم و ریشا و لباس التقوی ذلک خیر ذلک من آیات الله لعلهم یذکرون -یا بنی آدم لا یفتننّکم الشیطان کما اخرج ابویکم من الجنه ینزع عنهما لباسهما لیریهما سؤاتهما»”۱۰

ترجمه (آیه الله مکارم): ای فرزندان آدم! لباسی برای شما فرستادیم که اندام شما را می پوشاند و مایه زینت شماست. اما لباس پرهیزگاری بهتراست اینها همه از آیات الهیست که تا متذکر نعمت هایش شوید. ای فرزندان آدم! شیطان شما را نفریبد آن گونه که پدر و مادر شما را از بهشت بیرون کرد و لباسشان را از تنشان بیرون ساخت . . . .

بنابر آیات و روایات دینی ما عموما رعایت تقوی را مبنای کرامت و فضیلت انسانی برشمرده می شود و لا جرم زن و مرد که خداوند متعال آفرینش هر دو را از یک گوهر قرار داده و منزلت انسانیشان را به جهت تکالیفشان رقم زده (رعایت تقوی) را برای هر دو سر منشاء منزلت و کرامتشان قرارداده است. چنان که فرمود: “یا ایها الناس اتقوا ربکم الذی خلقکم من نفس واحده “۱۱

بنابراین در آیه اول بحث خداوند لباس تقوی یعنی همان پوشش را با پشتوانه ایمانی و عفت و حیاء برتر معرفی می کند. با این توصیف یکی از ریشه های اصلی بی حیایی و بدحجابی در جامعه سستی پایه های دینی و اعتقادی و بی تقوایی است.

ناگفته پیداست که این ضایعه ریشه در تحریکات شیطانی و تحرکات و شیطان صفتان دارد که افراد سست بنیاد تحت تاثیر آن قرار می گیرند چنانکه در آیات فوق به آن اشاره شده است. همچنان که در بهشت پدر و مادر ما را به (نزع ثوب) عریان ساختن تحریک ساخته است.

و می دانیم که پوشش ظاهری هر انسانی بیانگر اعتقاد درونی اوست و انسان مسلمان چون پوشش را وسیله ای برای پرستش حق و تقرب به او می داند از این رو لباسی می پوشد که خداپسند و با فرهنگ دینی و اسلامی او سازگار باشد و اسلام پوشش هر جامعه را نشان دهنده فرهنگ آن جامعه می شناسد و معرفی می کند.

بر این اساس امام علی (علیه السلام) خطاب یه فرزندش امام حسن (علیه السلام) می فرماید: “و اکفف علیهن من ابصارهن بحجابک ایاهن فان شده الحجاب ابقی علیهن”۱۲ یعنی از طریق حجاب چشمان زنان را ببند زیرا حجاب آنها را سالم تر و پاک تر نگاه خواهد داشت. (چون دیگران در آنها طمع نخواهند کرد)

از دیدگاه حضرت حجاب و پوشش، زنان را سالم تر و پاک تر می گرداند و قرینه دیگری بر تاکید این مطلب وجود دارد که اگر زن حجاب خویش را رعایت ننماید بوالهوسان همواره در کمین هستند که مانند گرگان درنده او را صید نمایند.

امام خمینی (ره) “زن ها باید تقوا داشته باشند زن ها مقام کرامت دارند… خداوند شما را با کرامت خلق کرده… خداوند همان طوری که قوانینی برای محدودیت مردها در حدود این که فساد بر آنها راه نباید دارد در زن ها هم دارد. همه برای صلاح شماست. همه قوانین اسلامی برای صلاح جامعه است. ۱۳

امام خامنه ای “عفت در زن وسیله ای برای تعالی و تکریم شخصیت زن در چشم دیگران حتی در چشم خود مردان شهوتران و بی بند و بار است. عفت زن مایه احترام و شخصیت اوست”۱۴

با این وصف متاسفانه برخی از آقایان و مخصوصا خانم ها یی که حتی ممکن است اهل اعتقاد و عبادت هم باشند ولی به جهت نا آگاهی از حقیقت و جایگاه دینی حجاب یا سهل انگاری نسبت به مسائل و احکام حیاء و عفت یا مثلا راحت طلبی که در اصل همه ریشه در بی تقوایی دارند نسبت به این امر خطیر و مقدس بی توجهند.

و گاهی این موضوع به این مهمی را که غیر از بعد شرعی نقش حساس تربیتی و اجتماعی هم با خود دارد صرفا امری فردی و سلیقه ای دانسته و نسبت به آن تقید چندانی نشان نمی دهند.

و لاجرم در جامعه ای که بدحجابی و به دنبال آن چشم چرانی و دیگر گناهان و مفسده های جنسی رواج پیدا کند، گناهان بسیاری در آن جامعه بروز می کند و در نتیجه با هزاران تاسف زندگی و عفت و آبرو و امنیت خانواده ها و زنان و دختران در خطر می افتد.

۳-مبنای درونی و اخلاقی حجاب و عفاف (عفت و حیا)

قبل از هر چیز برای روشن شدن مسئله حجاب و عفاف باید با دو مفهوم حیا و عفاف که از عناوین و تعابیر قرآنی نشات گرفته اند (یعنی در مورد حجاب ۴ آیه و در مورد عفاف بیش از ده آیه) و حدود و ثغور آن در اسلام بپردازیم.

حجاب در اصطلاح دینی به معناى پوشش زن به وسیله چادر و نقاب است تا زیبایی ها و اندام تحریک کننده زن را در پوشش کامل قرار بدهد و خلاصه آنچه مسلم است و بسیاری از بزرگان ما نیز به آن پرداخته اند این است که حجاب صرفا یک امر ظاهری و داشتن یک پوششن نیست بلکه نماد باورها و گرایش های دینی افراد است که با عفت و حیاء درونییشان گره می خورد.

از منظر اسلام حیاء ربشه عفت است میزان عفت جامعه به مقدار حیاء مردم آن جامعه بستگی دارد. و هر چه حیاء در جامعه ای بیشتر باشد عفت هم و پوشش ظاهری و پاکدامنی هم بیشتر می شود. چنانکه امام علی (علیه السلام) می فرماید: “سَبَبُ العِفَّهِ، أَلحَیاء”۱۵ونیزفرمود: وعَلی قَدرِالحَیاء، تَکونُ العِفَّهِ»۱۶

و در مقابل، منشاء بی عفتی در جامعه رواج بی حیاییست. و در آیات و روایات متعدد از بدحجابی به عنوان یک گناه که مقدمه گناهان بزرگ هم هست و ریشه در بی حیائی دارد نهی و مذمت شده و فقه و شریعت اسلام آن را حرام شمرده شده است.

حالا عفت یعنی چه؟ عفت به غیر از معنای ظاهری -که در واقع نمود ظاهری- در پوشش دارد یک معنای باطنی و محتوایی هم دارد و آن هم صیانت نفس از محرمات است که –همان طور که گفته شد- ریشه در حیاء دارد. و به تعبیر دیگر عفت واقعی در واقع همان صبر واقعی (در باطن) و نمود عینی و عملی (در ظاهر) است. چنانکه حضرت علی (علیه السلام) درباره حقیقت عفت می فرماید: “الصبرعلی الشهوه عفه”۱۷٫

شهید مطهری در این باره می گوید: “عفت حالتی نفسانیست به معنی رام بودن قوه شهوانی تحت حکومت عقل و ایمان و تحت تاثیر قوه شهوانی نبودن”۱۸

بنابراین می توان نتیجه گرفت که حجاب امری ظاهریست اما عفاف امری درونی و یک خصلت باطنیست که در همه شخصیت انسان تاثیر می گذارد و چه خوبست که هر دو حجاب و عفاف با هم باشند و این نشان از اهمیت و تقدم و ضرورت عفاف در زنان و مردانست.

مقام معظم رهبری در این باره فرموند: ” “هر حرکتی که برای دفاع اززن انجام می گیرد باید رکن اصلی آن رعایت عفاف زن باشد… نباید بگذارند که غفت زن که مهمترین عنصر برای شخصیت زنست مورد بی اعتنایی قرار گیرد”۱۹

حیا و خویشتن‏داری به عنوان یکی از ارزشمندترین خصلت ‏های انسانی و نیروی کنترل کننده اعمال آدمی است.

در واقع حیا، ویژگی درونی افراد است که بنا به تعریف عالمان اخلاق، به مشخصه هایی چون محدودیت نفس در ارتکاب محرمات. قبائح شرعی، عقلی و عرفی بر اساس زمینه هایی چون تقوی یا شرم و خجالت و یا بیم از نکوهش در فرد مرتبط می شود و فرد را از ارتکاب زشتی ‏ها بازمی‏دارد. و در مقابل افراد بی ‏حیا بی ‏پروا دست به هر گونه کار زشت و ناپسندی می ‏زنند.

بنابراین قرآن کریم در بیان مصداق عملی به عنوان یک الگو دختران شعیب را مثال می زند که در حال چراندن گوسفندان بودند اما از جمع مردانی که گوسفندان را آب می دادند فاصله گرفته بودند.

وقتی حضرت موسی (علیه السلام) از آنها پرسید چرا به چاه آب نزدیک نمی شوبد تا به گوسفندان آب دهید؟ گفتند از اختلاط با مردان بیگانه بیزاریم و صبر می کنیم تا آنها بروند. دارد که دختران شعیب «تمشی علی استحیاء» با حیاء و وقار راه می رفتند۲۰

و دیگر در بیان مصداق توصیه قرآن به حیاء در قرآن آمده:
“وَ اِذا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتاعاً فَسْئَلُوهُنَّ مِنْ وَراَّءِ حِجابٍ ذلِکُمْ اَطْهَرُ لِقُلُوبِکُمْ وَ قُلُوبِهِنَّ. “۲۱

یعنی: وقتی از زن های پیغمبر چیزی می خواهید از پشت پرده بطلبید. چرا برای این که می خواهد حیاء را به زن و مرد نامحرم از هم فرا بدهد. چنانکه فرمود” این طور برای دل های شما ودل های آنها پاکتر و بهتر است.

“مساله حجاب به معنای جلوگیری از اختلاط و آمیزش بی قید و شرط زن و مرد جامعه است. این اختلاط به ضرر جامعه و به ضرر زن و مرد به خصوص به ضرر زن است”۲۲

۴-مبنای عقلی و معرفتی حجاب و عفاف

احکام اسلام همگی مبتنی بر وحی و شناخت بر اساس عقل و فطرت پاک انسانی با حاکمیت اراده و تدبیر حکمت بار خالق هستی رقم خورده و زنان هم در همین عرصه و اهداف و لاجرم حکمت و مسئولیت و هدف و نقش و تکلیف وارد سرای هستی شدند. نه برای زر و زیور و خودآرایی و یا وسیله ای برای لذت جویی بوالهوسان.

بر اساس اسلام که یک دین منطبق با عقل است حجاب یک وظیفه اى است که بر عهده زن نهاده شده و حکم شده که زن در معاشرت و برخورد با مرد باید کیفیت خاصى را در لباس پوشیدن مراعات کند.

شرافت زن اقتضا می کند که هنگامى که از خانه بیرون می رود متین و سنگین و با وقار باشد، در طرز رفتار و لباس پوشیدنش هیچگونه عمدى که باعث تحریک و تهییج دیگران شود به کار نبرد.

این مساله موجب کرامت و احترام واقعی و امنیت او در جامعه است، و علاوه بر او دیگران را نیز از تعرض افراد جلف و فاقد اخلاق مصون می دارد. حجاب برای زنان مصونیت است نه محدودیت.

کرامت آزادی وقار و امنیت زنان با حجاب بیشتر تامین می شود. و بر اساس آمار روزمره ما خانم هایی که بدحجابند بیشتر مود آزار اهانت و تعرض نامحرمان و نامردمان قرار می گیرند.

ادامه دارد…