۲-بهره مندی از مهارت تغافل و چشم پوشی

تغافل در فرهنگ اخلاق، یعنی این که انسان خود را به ‌بی خبری و غفلت بزند، گویی او شاهد هیچ ماجرای تنش زایی نبوده است. در این شیوه تربیتی و اخلاقی، برخی خطاهایی که طرف مقابل مخفیانه انجام داده یا فکر می کند که شما از آن ‌بی خبر هستید، خردمندانه مورد چشم پوشی قرار می گیرد. 

در منابع روایی از امام علی‌‌ (علیه السلام)، به نقش مهم تغافل برای آرامش در زندگی این چنین اشاره شده است: «مَن‏ لَم‏ یَتَغافَل‏ و لا یَغُضُ‏ عَن کَثیرٍ مِنَ الامورِ، تَنَغَّصَت عیشَتُهُ؛[۶] هر که از بسیارى امور، تغافل و چشم ‏پوشى نکند، زندگى‏اش تیره می شود.»

در زندگى خانوادگى، به وفور، مسائلى پیش می آید که اعضاى خانواده، از آن، چشم پوشى نمی کنند و آن را به رخ یکدیگر می کشند. در این صورت، زندگى براى آنان تلخ و غیر قابل تحمّل مى ‏شود و در مواردی به دعوا و غضب هم کشیده می شود.[۷]

۳-پرهیز از عجله و شتابزدگی

گاهی اوقات اگر انسان در یک مشاجره و دعوای خانوادگی و اجتماعی، چند دقیقه صبر کند و اجازه شعله ور شدن خشم و تصمیم گیری را به خود ندهد تنها برای چند دقیقه عجله ننماید و هیچ گونه تصمیمی نگیرد آتش خشم و غضبش به خاموشی خواهد گرایید.

نوعاً وقتی غضب در وجود انسان افروخته می شود با عجله و تصمیم غیر عقلانی همراه می شود در این چنین صحنه ای بهترین کار پرهیز از عجله و شتابزدگی است.

در روایتی از امام علی‌‌ (علیه السلام) نقل شده است: «لا تَسرَعَنَّ إلَی الغَضَبِ فَیَتَسَلَّطَ عَلَیکَ بِالعِبادَهِ؛[۸] هرگز در خشم گرفتن شتاب مکن چرا که به صورت عادت بر تو مسلّط می شود.»

۴-مهارت سکوت و خاموشی

انسان باید تمرین کند که در هنگام غلیان خشم، سکوت کند، به جای ‌‌این که پرخاشگری نماید و سخنان نامناسبی از دهان خود خارج کند از مهارت سکوت استفاده نماید و چند دقیقه بنشیند و یا محل حادثه را ترک کند. این سکوت و سخن نگفتن تأثیر مستقیمی در فروکش کردن آتش خشم و غضب دارد.

سکوت، مثل یک دارو آرامش بخش درد روانی انسان را التیام می بخشد. حضرت على‌‌ (علیه السلام) در کلمات گهربار خود، این تشبیه منطقى را انجام داده‏اند: «دَاوُوا الغَضَبَ بِالصَّمتِ، وَ الشَّهوَهَ بِالعَقلِ.[۹]  خشم را با خاموشى درمان کنید و خواهش نفس را با خرد.»

توضیح مختصر ارزش ذاتى سکوت، به طور مطلق و توصیفى در روایات آمده است. سکوت چیزى از مایه حلم است؛ زیرا در آن کنترل، فروخوردن، تعقل، تفکر و … وجود دارد.[۱۰]

روان شناسان اسلامی بر این باورند، آموزه های دینی نیز بر اثرگذاری شناخت و علم در مهار عواطف تأکید دارند، کما‌‌ این که در منابع روایی از امام علی‌‌ (علیه السلام) نقل شده است: «رَدُّ الغَضَبِ‏ بِالحِلمِ‏ ثَمَرَهُ العِلمِ؛ از ثمرات علم، کنارزدن خشم به وسیله بردبارى است.»

۵-تصحیح نگرش و ارزیابی های غلط

وقتی رویدادی را تجربه می کنید به تفسیر موقعیت دست می زنید، مثلاً اگر هنگام رانندگی ماشین جلویی شما ناگهان متوقف شود در صورتی که فکر کنید «معلوم نیست چرا این کار را کرده، شاید تازه کار باشد!» خشمگین نمی شوید به راحتی از کنار این رویداد می گذرید.

ولی اگر این فکر به ذهنتان برسد که «فقط به خودش فکر می کند و بدون ‌‌این که دیگران را در نظر بگیرد ترمز می کند، و یا شاید قصد مزاحمت داشته» ممکن است این فکر علاوه بر ‌‌این که شما را ناراحت و عصبانی کرده، تصمیم به رفتاری پرخطر همراه با خشونت و غضب نماید.

 این گونه تفسیر‌ها را ارزشیابی شناختی می گویند، به علت خطاهای شناختی این ارزیابی ها و تفاسیر ممکن است غلط باشد، و در نهایت منجر به خشونت و غضب شود.

روان شناسان اسلامی بر این باورند، آموزه های دینی نیز بر اثرگذاری شناخت و علم در مهار عواطف تأکید دارند، کما‌‌ این که در منابع روایی از امام علی‌‌ (علیه السلام) نقل شده است: «رَدُّ الغَضَبِ‏ بِالحِلمِ‏ ثَمَرَهُ العِلمِ؛[۱۱]  از ثمرات علم، کنارزدن خشم به وسیله بردبارى است.»

به طور طبیعى، اگر دانش انسان افزایش یابد، از سوى دیگر علم او ثمره‏ اى، مانند حلم داشته باشد، چنین ثمره اى قطعاً در کنترل عواطف و احساسات به انسان کمک خواهد کرد.

پی نوشت ها

۱-تصنیف غرر الحکم و درر الکلم ؛ ؛ ص۴۱۷،ح ۹۵۳۱٫ «خَیْرُ إِخْوَانِکَ مَنْ کَثُرَ إِغْضَابُهُ لَکَ فِی الْحَق؛ بهترینِ برادرانت، کسى است که در راه حق، بر تو بسیار خشم گیرد.«

۲-تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، ص: ۳۰۳، ح۶۸۹۶٫

۳-همان.  ص: ۶۵، ح۸۶۲٫ «الْغَضَبُ یُفْسِدُ الْأَلْبَابَ وَ یُبَعِّدُ مِنَ الصَّوَاب».

۴-عیون أخبار الرضا علیه السلام، ج ۱، ص ۴۰٫

۵-الصَّبرُ أَن یحتَمِلَ الرَّجُلُ مَا ینُوبُهُ، وَ یکظِمَ مَا یغضِبُهُ. صبر، یعنى ‌این که آدمى مصیبتى را که به او مى‏رسد، تحمل کند و آنچه وى را به خشم می آوَرَد فرو خورد.»

۶-تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، ص: ۴۵۱،ح۱۰۳۷۵٫

۷-تحکیم خانواده از نگاه قرآن و حدیث ؛ ص۳۹۷٫

۸-تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص ۳۰۲ ، ح ۶۸۷۹٫

۹-عیون الحکم و المواعظ‌‌ (للیثی)، ص: ۲۵۰٫

۱۰- مهار خشم، ؛ ص۱۸۷٫

۱۱- غرر الحکم و درر الکلم، ص: ۸۲۰،ح۱۲۹٫

منبع: تبیان