حجاب در جهان بینی اسلامی ما ریشه الهی دینی دارد و خداوند در آیات متعدد قرآن کریم به همین امر اشاره و تاکید می فرماید و از طرف دیگری در منابع مختلف فقهی و روائی این موضوع به عنوان محور اصلی مسائلی که غالب مسائل شرعی به آن گره خورده و جزء وظایف اصلی زن مسلمان شمرده شده بر آن تاکید شده است.

بنابراین مخالفت با اصل حجاب در واقع مخالفت با اصل دین و شرع محسوب می شود و ما معتقدیم که شهوت از غرائزی به شمار می‌ آید که در وجود آدمی برای بقاء نسل و جلب آرامش به ودیعت نهاده شده و لاجرم باید در مسیر اصلی خویش و در حدود شرعی و قانونی خود قرار بگیرد تا آثار مطلوب خویش را به بار آورد نه آن که با گزاره هایی چون تعطیل کردن و یا انحراف و یا سوءاستفاده از آن که همه شان باطل و دور از عقل و شرع و سرچشمه گرفته از منیت شیطانی و نیز زمینه ساز فساد و هرج و مرج جنسی و دیگر عوارض خطرناک آن در جامعه اند روبرو شویم.

نیز می دانیم که بد حجابی نشانه ورود به ورطه بی عفتی و آلوده سازی عموم است و مفسده انگیزی بی حجابی (ولنگاری و بدپوششی) در جامعه و خانواده فراوان و انکارناپذیر است و این خود یک انحراف و سوء استفاده جنسی و تجری از حدود و قوانین شرعی و عرفی جامعه محسوب می شود.

حجاب در کنار عفاف در معنای خاصش ویژه زنان است اما در معنای عامش مردان را هم شامل می شود و اصلا یکی از معانی حجاب حجب و حیاء و عفت است چون در یک جامعه اسلامی مردان مسلمان هم حق ندارند بدون پوشش صحیح در انظار عموم ظاهر شوند.

حجاب تنها مخصوص زن ها نیست مردها هم باید محجوب باشند و در جامعه بی مبالاتی نکنند و گرد و خاک بالا نیاورند و دل های نامحرمان را به خود گره نزنند و سر راه کسی ننشینند و خلاصه رهزن دل ها و طاغوت خاطرها نشوند.

مفسده انگیزی امری صرفا مربوط به یک جنس نمی شود بلکه کاملا دو سویه و مرتبط به هم اند و لذا محدود کردن بحث حجاب و مفهوم گسترده آن به یک وظیفه وت عهد صرفا زنانه نمی تواند ما را به نتیجه مطلوب دینی برساند. چه آن که واقع بینی، ظرافت و ژرف نگری در ساختار اجتماعی مبتنی بر عفاف اقتضا می کند که این پدیده همواره دو طرفه مورد بررسی و اهتمام قرار بگیرد؛ چنانکه قرآن کریم همیشه از زنان و مردان (هر دو) می خواهد در نگاه کردن و رعایت عفت حریم را رعایت کنند.

بنابراین در نصوص و فتاوای متعدد هم حرمت نگاه و هم وجوب پوشش به عنوان تکلیفی دو سویه عموما به جهت در امان ماندن همگان از مفسده انگیزی پدیده شوم بدحجابی و بی حیایی افراد چه زن چه مرد در جامعه مطرح شده است.

اما اینکه بیشتر روی حجاب زنان تاکید شده برای آن است که زنان بیشتر در معرض آسیب اند و لطافت روحی و جسمی آنها نیز بیشتر از مردان است و از طرفی به طور ذاتی بیشتر از مردان میل به خودنمائی و خودآرایی دارند.

مقام معظم رهبری دراین باره می فرماید: “اسلام می خواهد که رشد فکری و علمی و اجتماعی و سیاسی و بالاتر از همه فضیلتی و معنوی زنان به حد اعلی برسد و وجودشان برای جامعه و خانواده بشری به عنوان یک عضو حد اعلای فایده و ثمر را داشته باشد و همه تعالیم اسلام از جمله مساله حجاب بر این اساس است. “۱

بر این اساس، در این مقاله، بحث ضرورت مسئله که با حجاب بودن نیازمند یک پیش زمینه ها و مجموعه بینش ها و دلایل انتخاب آن است که زن باید قبل از پوشش آن فرا بگیرد و این مطلب به عنوان مجهولات ذهنی و پرسش های پنهان و ناگفته بسیاری از بانوان و درست همان چیزیست که کمتر به آن توجه شده و بیشتر مقالات به بیان صورت مسئله و صرف احادیث و احکام وجوب حجاب بدون پردازش جامع و مدون به فلسفه ها و ریشه ها و مبانی آن پرداخته اند.

لذا ما در این مقاله بر آن شدیم که به طور گذرا و مختصر به بررسی مبانی و ریشه ها و اصول بنیادین مسئله حجاب و عفاف تحت عناوین دینی و فقهی -ایمانی و تقوائی- ملی و هویتی و… بپردازیم تا بتوانیم به یک سر جمع و نتیجه بنیانی در خصوص این مسئله حساس شرعی و اجتماعی دست پیدا کنیم.

۱-مبنای دینی و فقهی و قرآنی حجاب و عفاف

می دانیم که حجاب به عنوان عامل بازدارنده زن از خودآرائی ها و یکی از دستورات دینی است که با نزول آیه حجاب واجب گردیده است.
مقصود از حجاب زن در اسلام این است که زنان به جز ظاهر معمول صورت و دو دست، اعضاى بدن و مواضع زینت و زیور خود را از دید مردان بیگانه بپوشانند، تا بدین وسیله به حفظ عفّت و شرافت خود موفق شوند.

آیات مربوط به حجاب عموما در دو سوره نور و احزاب (به طور مفصل) بیان شده که در آنها به ابعاد و حدود و ثغور پوشش زنان اشاره شده که ما در این مقوله به بررسی آن به طور اشاره وار می پردازیم. و اینک بررسی مختصر آیات حجاب از منظر فقهی:

۱- “یا نساء النبی لستن کا حد مِنَ النِّسَاءِ إِنِ اتَّقَیْتُتنَّ فَلا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَیَطْمَعَ الَّذِی فِی قَلْبِهِ مَرَضٌ و قلن قولا معروفا و قرن فی بیوتکن و لا تبرجن تبرجّ الجاهلیه الاولی…. ۲

ترجمه: ای زن های پیغمبر! شما مثل افراد عادی نیستید. بایستی مراتب تقوی و پارسایی را کاملاً رعایت نموده: و بدون کم و زیاد، تمام دستورات خدا را عملی کنید. بنابراین اگر واقعاً شماها پرهیزکار و خداترسید، پس در گفتارتان نرمی و فروتنی نکنید و صدای خود را نازک ننمائید تا اشخاصی که دلشان مریض است و اسیر دست شهوتند از صدای نرم و نازک شما تحریک نشوند و در وقت لزوم باید طوری با درشتی و خشونت صحبت کنید که پسند خدا و رسول بوده و موجب فتنه و لغزش و میل و تحریک مردم نشود. و باید در خانه های خود قرار گیرید و زینت های خود را اظهار نکنید همان طور که کافران پیشین خود را به نمایش می گذاشتند و نماز را برپا دارید و زکات بدهید و از خدا و رسول اطاعت نمائید.

اینکه خداوند فرموده “و قلن قولا معروفا” یعنی قولی که از روی هوسرانی باشد نگویید چرا؟ برای آن که انجذابات ما بین زن و مرد طبیعی است.

تبرج هم به معنی آراستن و آرایش کردن است. استاد مطهری در این باره می گوید: “علت اینکه در اسلام دستور پوشش اختصاص به زنان یافته این است که میل به خودنمائی دآرائی مخصوص زنان است.

از نظر تصاحب قلب ها و دل ها مرد شکار است و زن شکارچی میل زن به خودآرائی از این نوع حس شکارچی گری او ناشی می شود. در هیچ جای دنیا سابقه ندارد که مردان لباس های بدن نما و آرایش های تحریک کننده به کاربرند.

بنابراین انحراف “تبرج” و برهنگی از انحراف های مخصوص زنان است و دستور پوشش هم برای آنان مقرر گردیده است “۳

۲-قال الله تعالی: “قل للمومنین یغضوا من ابصارهم و یحفظن فروجهم ذلک ازکی ان الله خبیر بما تعملون -و َقُل لِّلْمُؤْمِنَاتِ یغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَ یحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَ لَا یبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَ لْیضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُیوبِهِنَّ وَ لَا یبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ….. وَ لَا یضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِیعْلَمَ مَا یخْفِینَ مِن زِینَتِهِنَّ وَ تُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِیعًا أَیهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ”۴

ترجمه (الهی قمشه ای): “ای رسول ما! مردان را بگو تا چشم ها را از نگاه ناروا ببندند و اندامشان را از حرام محفوظ نگه دارند که این بر پاکیزگی جسم و جان شما اصلح است و البته خدا به هر چه کنید آگاه است. و به زنان با ایمان بگو دیدگان خود را [از هر نامحرمى] فرو بندند و پاکدامنى ورزند و زیورهاى خود را آشکار نگردانند مگر آنچه طبعاً از آن پیداست، و باید روسرى خود را بر گردن خویش [فرو] اندازند و زیورهایشان را جز براى شوهرانشان یا… و پاهاى خود را [به گونه اى به زمین] نکوبند تا آنچه از زینتشان نهفته مى دارند معلوم گردد. اى مؤمنان! همگى [از مرد و زن] به درگاه خدا توبه کنید امید که رستگار شوید.

پوشش زن در اسلام این است که زن در معاشرت خود با مردان بدن خود را بپوشاند و به جلوه گری و خودنمائی نپردازد. آیات و روایات دینی همین معنی را ذکر می کنند. و حکم شارع مقدس درخصوص حجاب علاوه بر بعد فردی فی حد ذاته یک حکم اجتماعیست. چرا که علاوه بر بعد فردی آثار مترتب زیادی در جامعه بر آن متبلور است همانور که ترک آن آسیب های فراوانی برای جامعه در پی دارد.

علاوه بر این آثار سوء و مخرب فراوانی برای فرد هم در دنیا و هم در آخرت به بار می آورد. و لذا استاد مطهری ذیل آیه مذکور در ابتدای مقدمه در خصوص حرمت نگاه زنان و مردان به یکدیگر به عنوان اولین ورود و تعدی حرام و در نهایت پوشش بدن برای مرد و خصوصا زنان که خدای ناکرده با بدحجابی و نمایان ساختن زینت ها فی الواقع زمینه ساز کشش های حرام برای نامحرمان می شوند می گوید: “خلاصه این دستور این است که زن و مرد نباید چشم چرانی کنند و نباید به قصد لذت بردن به یکدیگر نگاه کنند.

برای زنان یک وظیفه مخصوص نیز مقرر فرموده و آن این است که بدن خود را از مردان بیگانه بپوشانند و به هیچ وجه و هیچ صورت و با هیچ شکل و رنگ و بهانه ای کاری نکنند که موجبات تحریک مردان بیگانه را فراهم کنند.۵

فضل بن شاذان از امام رضا (علیه السلام) روایتی نقل کرد که حضرت فرمود: «و حرّم النظر… لما فیه من تهییج الرجال و ما یدعو الیه التهییج من الفساد و الدخول فی ما لا یحلّ و لا یحمل”۶

ترجمه: نگاه شهوت آمیز به نامحرمان حرام شد ـ چون مایه تحریک مردان و فسادی است که به دنبال آن می آید از آن جمله ورود در حریم ناموسی و ممنوعه افراد و ارتکاب به امور حرام و ناروا.

در آیه ای دیگر هم به این موضوع اشاره شده و فرموده است: “یا ایها النبی قل لازواجک و بناتک و نساء المومنین یدنین علیهن من جلابیبهن ذلک ادنی ان یعرفن.. ۷

جلابیب در این آیه به حجاب کامل اشاره دارد که دقیقا به همین چادر امروزی که سر و گردن و حجم بدن زن را کاملا فرا می گیرد مرتبط می شود.

امام خمینی”… همان طوری که مرد باید از فساد اجتناب کند، زن هم باید از فساد اجتناب کند. زن ها نباید مقام خود را منحط کنند و خدای ناخواسته بزک کرده بیرون بیایند و در انظار مردم فاسد قرار بگیرند. ۸

مقام معظم رهبری در این باره فرموند: “این مساله حجاب و محرم و نامحرم و نگاه کردن و نگاه نکردن همه به خاطر اینست که قضیه عفاف در این بین سالم نگه داشته شود. اسلام به مساله عفاف زن اهمیت می دهد. البته عفاف مرد هم مهم است. عفاف مخصوص زنان نیست مردان هم باید عفیف باشند. منتها چون در جامعه مرد به خاطر قدرت جسمانی و برتری جسمانی می تواند به زن ظلم کند و بخلاف تمایل زن رفتار نماید روی عفت زن بیشتر تکیه و احتیاط شده است”۹

ادامه دارد…