عدل

چهل حدیث « عدل الهی ».

اشاره: در آیات قرآن کریم، عادل بودن و قیام به عدل به عنوان یک صفت مثبت برای خداوند ذکر شده است یعنی در قرآن تنها به تنزیه خداوند از ظلم و ستم در آیات قرآن قناعت نشده است بلکه به طور مستقیم نیز صفت عدالت برای خداوند اثبات شده است چنانکه می فرماید: «شهدالله انه لا اله الا هو والملائکه واولوالعلم قائما…

عدالت در نهج البلاغه

اشاره: عدالت ازجمله  مفاهیمی است که ابعاد  و بزرگی آن، همه افراد بشر را به تحسین واداشته است. انسان از وقتی که خود و جامعه را شناخته است، به ضرورت حضور ارزشمند  عدالت در زندگی، برای تعالی خود و اجتماع اش پی برده است. با آنکه کلمه  عدالت   دارای کاربردی فراگیر است، مع الوصف تعریف آن دارای فراز و نشیب ها…

حسن و قبح عقلى افعال از نظر معتزله

معتزله طبعا طرفدار غایت داشتن و غرض داشتن صنع الهى (فعل الهی) شدند و حکیم بودن خداوند را که در قرآن کریم مکرر به آن تصریح شده است به همین گونه تفسیر کردند که او در کارهاى خویش، غرض و هدف دارد و از روى کمال دانائى کارها را براى اغراض و اهداف مشخص و معین با انتخاب اصلح و ارجح انجام مى دهد. متکلمان معتزل…

ریشه طرح مسأله عدل در جوامع از نظر مکاتب مختلف

پیروان برخى مکتبها بطور کلى جریانات اجتماعى را به گونه اى دیگر تعلیل و تحلیل مى کنند. پیروان این مکتبها یک سلسله قالبهاى ساخته و از پیش پرداخته اى دارند و به هر ضرب و زور هست مى خواهند همه حوادث را در آن قالبها بشناسانند. در این گونه مکتبها مسأله تضادهاى طبقاتى و موضع گیریهاى اجتماعى بر اساس برخورداریها…

عدالت و جایگاه آن در قرآن

از مهم ترین مباحث موجود در فلسفه سیاسى اصل عدالت است. طرح مسایلى هم چون مبحث عدالت در یک جامعه حاکى از حیات سیاسى و عقلانى آن اجتماع است. چراکه هیچ جامعه زنده و پویایى از طرح این مسایل مستغنى نیست. جامعه اى که این مقولات را مطرح نمى کند، خبر از بى نیازى خود نمى دهد بلکه غفلت و بى دردى و انحطاط خود را آ…

کیفیت به کارگیرى عدل و عفو در حساب اخروى از نظر عقل،‌ قرآن و روایات

در حساب مردم در روز قیامت، ظلم و جورى نیست؛ حساب کسى را از کس دیگر نمی گیرند. «و لا تزرو وازره وزر أخرى '» (آیه ۱۶۴ سوره انعام) و از کسى بدون جهت بازپرسى نمی کنند، و زیاده بر گناه او بر او تحمیل نمى نمایند؛ لیکن ممکن است که در حساب مداقه شود و بر اساس عدل رفتار شود، و البته این نسبت به متعدیان و مجر…

عدل الهى از نظر قرآن کريم

در آيات قرآن کريم، عادل بودن و قيام به عدل بعنوان يک صفت مثبت براى خداوند ذکر شده است يعنى در قرآن تنها به تنزيه خداوند از ظلم و ستم در آيات قرآن قناعت نشده است بلکه به طور مستقيم نيز صفت عدالت براى خداوند اثبات شده است چنانکه مى فرمايد: «شهد الله انه لا اله الا هو و الملائکة و اولو العلم قائما بالقسط؛ خد…

نظرات مختلف درباره رابطه عدل الهى با جبر و اختیار

نظرات مختلف درباره رابطه عدل الهى با جبر و اختیار بحث جبر و اختیار، خود به خود بحث عدل را به میان آورد زیرا رابطه مستقیمى است میان اختیار و عدل از یک طرف، و جبر و نفى عدل از طرف دیگر، یعنى تنها در صورت اختیار است که تکلیف و پاداش و کیفر عادلانه، مفهوم و معنى پیدا مى کند. اگر انسان، آزادى و اختیار نداش…

ارزش و اهمیت مساوات در اسلام

ارزش و اهمیت مساوات در اسلام عدالت یعنى رعایت تساوى در زمینه استحقاق هاى تساوی و همین معناى درستى است و عدل نیز اینچنین مساواتى را ایجاب مى نماید و این چنین مساواتی از لوازم عدل مى باشد. عدالت به این معنى یعنى رعایت استحقاق ها و عطا کردن هر ذى حقى آنچه استحقاق آن را دارد. معنی حقیقى عدالت اجتماعى بشر…

رابطه عدالت و بعثت انبیاء در نظر قرآن

رابطه عدالت و بعثت انبیاء در نظر قرآن مسأله ای‏ در زمینه بعثت پیامبران مطرح است و آن اینکه هدف اصلی از مبعوث شدن پیامبران و به اصطلاح‏ منظور نهایى از ارسال رسل و انزال کتب چیست؟ آخرین سخن پیامبران کدام‏ است؟ ممکن است گفته شود هدف اصلى، هدایت مردم، سعادت مردم، نجات‏ مردم، خیر و صلاح و فلاح مردم است. شک…

اختیار انسان از نگاه احادیث

اثبات اختیار براى انسان در احادیث مساله جبر و اختیار از قدیمى ترین مسائلى است که در میان دانشمندان مطرح بوده گروهى طرفدار آزادى اراده انسان، و گروهى طرفدار جبر بوده اند و هر کدام دلائلى براى اثبات مقصد خود ذکر کرده اند. ولى جالب این است که هم جبریین و هم طرفداران اختیار در عمل اصل اختیار و آزادى اراده را…

اعمال خیر غیر مسلمانان از نظر عدل الهى

اعمال خیر غیر مسلمانان از نظر عدل الهى یکى از مسائلى که در بحث " عدل الهى " مورد گفتگو قرار مى گیرد مسأله " اعمال خیر غیر مسلمانان " است. امروز این سؤال در میان طبقات مختلف از جاهل و عالم و بیسواد و تحصیلکرده مطرح است که آیا کارهاى خیر افراد غیرمسلمان مقبول است یا غیر مقبول، اگر مقبول است پس چه فرق مى…

اهداف مجازات بر اساس بینش اسلامى

اهداف مجازات بر اساس بینش اسلامى در فلسفه مجازات از دیدگاه اسلام رسیدن به اهداف خاص ى مورد نظر قانون گذار م باشد از جمله این اهداف عبارت است از: الف) تأمین عدالت خداوند مى فرماید: «انا من المجرمین منتقمون، سجده ، آیه ۲۲»:مسلماً ما از مجرمان انتقام خواهیم گرفت، و از طرف دیگر، در اکثر جرایم علاوه بر ای…

عدل به معناى رعایت استحقاقها

عدل به معناى رعایت استحقاقها موجودات در نظام هستى از نظر قابلیتها و امکان فیض گیرى از مبدأ هستى با یکدیگر متفاوتند، هر موجودى در هر مرتبه اى هست از نظر قابلیت استفاضه، استحقاقى خاص به خود دارد. ذات مقدس حق (خدا) که کمال مطلق و خیر مطلق و فیاض على الاطلاق است، به هر موجودى آنچه را که براى او ممکن است ا…

عدم انطباق معناى انسانى عدل و ظلم بر خداوند

عدم انطباق معناى انسانى عدل و ظلم بر خداوند عدالت به معناى انسانى در مورد بشر کمال است و ظلم نقص؛ و از این رو عدل و ظلم به مفهوم رایج خود، مفاهیمى اخلاقى و مخصوص اجتماع بشرى و به اصطلاح از مفاهیم قراردادى بوده و از شئون حکمت عملى شمرده مى شوند نه حکمت نظرى، بنابراین از حدود حیات بشرى و حوزه اعمال اخ…

تاریخچه عدل در فرهنگ اسلامى

تاریخچه عدل در فرهنگ اسلامى در شیعه اصل عدل یکى از اصول دین است. در مقدمه کتاب عدل الهى گفته ایم که اصل عدل در فرهنگ اسلامى تقسیم مى شود به عدل الهى و عدل انسانى. عدل الهى تقسیم مى شود به عدل تکوینى و عدل تشریعى. عدل انسانى نیز به نوبه خود تقسیم مى شود به عدل فردى و عدل اجتماعى. عدلى که از اختصاصات مذه…